Đàn tranh

Đàn tranh, còn gọi là đàn thập lục vì có mười sáu dây, thuộc họ đàn dây gảy. Nhạc cụ này được cho là du nhập vào Việt Nam khoảng thời Trần, rồi qua nhiều thế kỷ được người Việt thay đổi cách lên dây, cách nhấn nhá và lối chơi cho hợp với tiếng nói và tâm hồn của mình.

Đàn tranh từng có mặt trong các dàn nhạc cung đình và thính phòng, gắn bó với ca Huế và đờn ca tài tử Nam Bộ. Ngày nay, bên cạnh cây đàn 16 dây truyền thống còn có các loại 17, 19, 21 và 22 dây, giúp người chơi mở rộng âm vực và chơi được cả nhạc mới.

Thân đàn

Hình hộp dài khoảng hơn một mét, một đầu lớn và một đầu nhỏ, bên trong rỗng để cộng hưởng.

Mặt đàn

Thường làm bằng gỗ ngô đồng, hơi vồng lên. Gỗ nhẹ và xốp giúp tiếng đàn trong và vang xa.

Dây đàn

Dây kim loại, kích cỡ khác nhau từ dây trầm đến dây cao.

Con nhạn

Những chiếc ngựa nhỏ kê dưới mỗi dây, xếp chéo trên mặt đàn. Dịch con nhạn là thay đổi cao độ của dây.

Trục lên dây

Nằm ở đầu đàn, dùng để căng hoặc nới dây khi lên dây.

Tay phải tạo ra tiếng

Người chơi đeo móng gảy vào ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa, gảy ở phần dây bên phải con nhạn. Các ngón thay nhau gảy để tạo giai điệu, vê thật nhanh trên một dây cho tiếng ngân liền, hoặc á, lướt qua nhiều dây liên tiếp như nước chảy.

Tay trái làm nên hồn đàn

Tay trái đặt ở phần dây bên trái con nhạn. Nhấn xuống làm tiếng đàn cao lên, rung cho âm thanh lay động, luyến để nốt này trượt mềm sang nốt kia. Chính những ngón nhấn nhá này làm cho đàn tranh Việt có tiếng nói riêng.

Hãy thử trên cây đàn ở đầu trang: kéo nhanh từ dây trên xuống dây dưới là bạn vừa chơi một tiếng á.

• Nhã nhạc cung đình HuếÂm nhạc cung đình triều Nguyễn, được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
• Ca HuếLối hát thính phòng xứ Huế, đàn tranh hòa cùng đàn nguyệt, đàn tỳ bà, đàn nhị và tiếng hát.
• Đờn ca tài tử Nam BộLối chơi phóng khoáng của người Nam Bộ, cũng là di sản được UNESCO ghi danh.
• Độc tấu và hòa tấu mớiĐàn tranh ngày nay xuất hiện trong nhạc phim, nhạc nhẹ và các bản phối kết hợp với nhạc cụ phương Tây.

Vài bài bản quen thuộc với người học đàn:

Lưu thủy, Kim tiền, Xuân phong, Long hổ.